Merhaba Arkadaşlar, 

Yeni bir blog yazısı oluşturmanın verdiği heyecan ile tekrardan sizlerleyim. Bu yazımızda, sıfırdan başlayarak Arena Simülasyon programını kullanarak projesini tamamlamak isteyen arkadaşlarımız için bir yol haritası oluşturmayı hedefliyorum.

Bir simülasyon programı ile bir sistemin benzetim modelini doğru bir şekilde oluşturmak, sistem giderdilerini ve çıktılarını doğru sonuçlar çıkaracak şekilde analiz etmek ciddi bir emek istemekte. Sistem girdilerinin analizi ile başlayan süreç, sistem çıktılarının analizi ve raporlanması ile son bulacaktır. Sizleri daha da fazla meraklandırmadan bir proje sürecimizi tanımlamaya başlıyorum.

Öncelikle adımlarımızı birer cümle halinde tanımlamak gerekirse; 

şeklinde tanımlayabiliriz.

Birer cümle olarak ne kadar kısa ve net olarak gözükseler de, detaylarına indiğimizde belki de haftalarca vakit alacak işlemler ortaya çıkacaktır.

1. Sistem Girdilerinin Analizi

Öncelikle anlatımın sizlerde daha kalıcı yer edinebilmesi için, örnek bir sistem üzerinden ilerleyeceğiz. Örneğin, bir hastaneyi ele aldığımızı düşünelim. “Hastane sistemi için, sistem girdileri nelerdir?” sorusuna birlikte cevap arayalım. 

Hastane çalışan kaynaklar, hastanenin hasta kapasitesi, bir hastanın doktor muayenesinde geçirdiği süre gibi bir çok değere sisteme ait simülasyon modeli oluştururken ihtiyaç  duyacağız. Sistem girdilerini 3 ana gruba ayırabiliriz;

  • Sistem varlıkları: Sistem modelleme dilinde sıkça karşılaştığımız varlık kelimesi, sistemdeki gezen birimi temsil etmektedir. Ele aldığımız sisteme göre konuşacak olursak, hastane örneğinde gezen birim yani varlığımız hastalardır. Her modelde, tek tip varlık olmak zorunda değildir. Bir üretim atölyesinde, 4 farklı tipte hammadde girişi olabilir ve bu her bir hammaddenin kendine ait özelliklerinin olabileceğini gösterir. Sistemde sabit durmayan, farklı modüllerde işlemlere maruz kalan birimlere varlık diyebiliriz.
  • Sistem kaynakları: Ele aldığımız sistemlerde, belli katma değer işlemleri meydana getiren birimleri de kaynak olarak isimlendirebiliriz. Hastane modelimizde güvenlik, hemşire, doktor, danışman gibi bir çok kaynak bulunabilir. Her kaynağın detaylı çalışma çizelgeleri, bozulma veya arızalanma durumları olabilir. Hemşire yada doktorun bozulması mı olur dediğinizi duyar gibiyim. Peki bir atölye sistemi ele aldıysak ve makineler belli aralıklarla bozuluyorsa, o zaman cümlemiz size daha mantıklı gelmeye başlayacaktır. Sistem içerisinde, varlıklar üzerinde işlem gerçekleştiren birimlerimize kaynak diyebiliriz. Her kaynak bir varlığa hizmet etmek zorundadır fakat her varlık bir kaynak tarafından işlem görmek zorunda değildir. Varlıkların kaynakları meşgul etmeden de simülasyon modellerinde yer alabileceğini unutmayınız.
  • İşlem süreleri: Sistem kaynakları ve sistem varlıklarına ait bütün detaylı bilgileri elde ettikten sonra, bu iki birim arasında gerçekleşecek işlemlerin sürelerini de tespit etmemiz gerekecektir. Her bir işlemin tanımı, meşgul edilen kaynağın bilgisi ve işlem yapılacak varlığın bilgisi sistem modellemek için gerekecektir. Örneğin, hastane girişinde gerçekleşecek olan ön muayene işlemini düşünecek olursak;  işlemimizin tanımı “ön muayene”, meşgul edilen kaynak hemşire ve meşgul edilecek olan varlık ise hastadır.

Peki bu üç ana gruba bağlı olarak sistem girdilerini elde ettiğimizi düşünelim.  Hatta elde ettiğimiz 2 bilgiyi inceleyelim;

Hataneye giriş yapan hastaların gelişler arası süre değerlerine ait veri hastane yönetiminden alınmıştır.

Hastaneye giriş yapan hastaların, kaç dakikada yada saniyede bir geldiklerini bilmemiz gerekmektedir. Örneğin "Bir hasta geldikten kaç birim zaman sonra ikinci bir hasta gelecektir?" sorusuna cevap bulmalıyız. Her hasta hastaneye giriş yaptıktan sonra sıra numarası almaktadır ve hastane yönetiminin alınan sıra numaralarına ait bilgileri tarih ve saat bilgisi ile birlikte bizimle paylaştığını farz edelim. Elimizdeki bu veri listesini öyle bir analiz etmeliyiz ki, simülasyon modelimiz bu veriye bağlı kalarak yeni veriler türetebilsin. Peki bu veriyi nasıl analiz edeceğiz? Bir sonraki aşamada size bundan bahsediyor olacağım. 

Ön muayene işleminde geçen süreye ait 200 farklı ölçüm değeri tespit edilmiştir.

Ön muayene işlemi için doktorların harcadığı sürelere ait ölçüm değerleri elimizde var. İhtiyacımız olan şey, bu veri listesine en uygun istatistiksel dağılımı tespit etmek ve bu dağılım ile yeni değerler türetmek olacaktır. 

Elde ettiğimiz veri setlerini analiz ederek bu verilere ait en uygun istatistiksel dağılımları tespit etmek ve bu dağılımlara uygun şekilde yeni veriler üretebilmek için Arena programına ait Input Analyzer yani Girdi Analizörü aracını kullanabiliriz. Bu araç ile birlikte, veri setlerimize en uygun istatistiksel dağılımları tespit edebilir ve bu dağılımları Arena programında kullanabiliriz.

Verilerimizi analiz ettikten sonra, iş akışını belirleme aşamasına geçebiliriz.

2. İş Akışının Belirlenmesi

Hastane örneğinden devam edecek olursak, gezen birimimiz yani hastamız üzerinden iş akışını birlikte beliryelim.

Öncelikle hastalar sisteme giriş yapar, sisteme giriş yapan hastalar sıra otomatını kullanarak sıra fişi alırlar. Sıra fişini alan her hasta ön muayene için bekleme alanına ilerler. Ön muayene sonrasında hastaların %60’ı tahlil için tahlil bölümüne giderken geri kalanları doktor muayenesi için tekrardan sıra beklemeye başlar. Ön muayene de doktor muayenesine gidecek hastaların %12’i için öncelik teşhisi konur…

Aynı yukarıdaki gibi, sistemimizin sözel olarak analizini yapmalı ve iş akışını belirlemeliyiz. Her aşamada ihtiyacımız olan girdi bilgileri ise, bir önceki aşamadan elimizde hazır olmalıdır.

Birinci ve ikinci adımları bir araya getirmek demek, simülasyon modelini kurmak olacaktır. 

3. Simülasyon Modelinin Oluşturulması

Sistem girdilerinin tespit edilmesi ve analizini tamamlayıp, iş akışımızı belirledikten sonra simülasyon modelimizi oluşturabiliriz. Buradan sonrası tamamen sözel ifadeleri Arena programına aktarmaktan ibaret.

Sözel ifadeleri Arena programına aktarabilmek için içerisinde barındırdığı tüm özelliklere hakim olmanız gerekecektir. Her hangi bir cümleyi okuduğunuzda, o cümlenin içerisindeki işlemleri Arena programında hangi modül ile yaparım sorusuna hızlı bir şekilde cevap bulmanız gerekiyor. 

4. Sistem Çıktılarının Analizi ve Raporlanması

Simülasyon modelimizi oluşturduktan sonra, Process Analyzer ve Output Analyzer araçları ile sistem çıktılarını analiz edebilir, arena programının bize verdiği rapor çıktısı ile sistemi detaylı şekilde yorumlayabiliriz. 

Process Analyzer ve Output Analyzer araçlarının kullanımlarından daha detaylı şekilde farklı bir yazımda sizlerle birlikte olacağım.

Arena ile Simülasyon Uygulamaları

Online Eğitim

Arena programı ile sıfırdan başlayarak sistemleri analiz ederek, sistem modelleme yaptığımız bu eğitim ile analiz ve analitik düşünme beceriniz gelişecek, Arena programını kullanarak projelerinizi yapabileceksiniz.
İleri Teknikle ile Arena Simülasyon Uygulamaları

Online Eğitim

Bir çok ileri teknik ve analiz yöntemi ile Arena programına ait bilgilerinizi ileri seviyeye çıkardığımız bu eğitim ile birlikte Input Analyzer, Process Analyzer, Output Analyzer gibi bir çok aracın kullanımını pratikler yaparak öğreneceksiniz.
Arena ile Sistem Simülasyonu Nasıl Yapılır?